|
امید به مثابۀ موهبت الهی و نیروی تابآوری: تحلیل محتوای کیفی اشعار فارسی در چارچوب سلامت معنوی
|
سیامک مختاری  ، حسین شمس کوشکی ، ملیحه متوسلیان  ، ابوالفضل خوشی* |
| گروه اخلاق پزشکی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران ، Khosh46@gmail.com |
|
|
چکیده: (5 مشاهده) |
زمینه و هدف: سلامت معنوی بهعنوان یکی از ارکان اساسی سلامت انسان، در دهههای اخیر مورد توجه روانشناسی، پزشکی و الهیات قرار گرفته است. این بعد از سلامت، فراتر از نبود بیماری یا فشار روانی، به معنای دستیابی به معنا، آرامش، امید و ارتباط وجودی با مبدأ هستی تفسیر میشود. شواهد پژوهشی نشان میدهد که سلامت معنوی بر بهبود کیفیت زندگی، کاهش اضطراب و ارتقای تابآوری نقش چشمگیری دارد. در این میان، امید جایگاهی محوری دارد و در منابع اسلامی بهعنوان راهبردی ایمانی و قرآنی معرفی شدهاست. قرآن کریم امید به رحمت الهی را اساس حیات معنوی دانسته و روایات نیز بر تعادل میان خوف و رجاء تأکید دارند. ادبیات فارسی نیز سرشار از انعکاس مفهوم امید در پیوند با رحمت الهی، پایداری فردی و الهام از طبیعت است و گنجینهای ارزشمند برای مطالعه سلامت معنوی محسوب میشود.
روشها: پژوهش حاضر با رویکرد کیفی و تحلیل محتوای صدویک بیت و عبارت از آثار برجسته ادبیات فارسی، مضامین امید را بررسی و در چهار ساحت سلامت معنوی (ارتباط با خدا، خود، دیگران و طبیعت) منعکس ساخته است.
یافتهها: تحلیل اشعار و عبارات نشان داد که امید در ادبیات فارسی پدیدهای چندبُعدی است که در چهار محور یادشده بازنمایی میشود. بیشترین بسامد به ارتباط با خدا اختصاص دارد که بیانگر محوریت ایمان و رحمت الهی در اندیشه شاعران مسلمان است. محور ارتباط با خود، به معنای جستوجوی معنا و انگیزه درونی، در اشعار سعدی و سنایی نمود پررنگتری دارد. ارتباط با دیگران، بهویژه در آثار سعدی و حافظ، بر همدلی، یاری و پیوندهای اجتماعی مبتنی است. ارتباط با طبیعت نیز در آثار عطار و نظامی، در نمادهایی چون بهار و رویش گیاهان، امید را به تجدید حیات و آرامش وجودی پیوند میدهد.
نتیجهگیری: امید در ادبیات فارسی نه صرفاً هیجانی مثبت، بلکه مؤلفهای بنیادین در سلامت معنوی است که در پیوند با خداوند، خودآگاهی فردی، تعامل انسانی و همآوایی با طبیعت جلوهگر میشود. نتایج نشان میدهد که بهرهگیری از میراث ادبی میتواند الگوهای بومی امید را برای طراحی مداخلات معنوی و ارتقای سلامت روانی- معنوی فراهم آورد. همچنین شواهد تجربی در حوزه سلامت نشان دادهاند که مداخلات معنوی مبتنی بر امید، کیفیت زندگی بیماران مزمن را بهبود بخشیده و اضطراب و افسردگی را کاهش میدهد. بر این اساس، ادغام یافتههای ادبی و تجربی میتواند چشماندازهای نوینی برای توسعه مدلهای میانرشتهای سلامت معنوی و امید در بافت فرهنگی-ایرانی بگشاید. |
|
| واژههای کلیدی: سلامت معنوی، امید، ادبیات فارسی |
|
|
متن کامل [PDF 582 kb]
(1 دریافت)
|
نوع مطالعه: پژوهشي اصیل |
موضوع مقاله:
سلامت معنوی
دریافت: 1404/6/28 | پذیرش: 1404/9/3 | انتشار: 1404/9/30
|
|
|
|
|
|
|
| ارسال پیام به نویسنده مسئول |
|
|
