گروه قرآن و علم، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران ، akhavan563@gmail.com
چکیده: (409 مشاهده)
زمینه و هدف:سلامت معنوی به عنوان یکی از ابعاد اصلی سلامت، نقشی محوری در پیشگیری از بیماریها ایفا میکند. در آموزههای اسلامی، «مدیریت حالات روانتنی» (اعراض نفسانی) به عنوان یکی از مؤلفههای اساسی سلامت معنوی معرفی شده است. با این حال، تاکنون مطالعهای به استخراج نظاممند قواعد حاکم بر این ارتباط از منابع دست اول (قرآن، کتب اربعه و تفاسیر معتبر) نپرداخته است. هدف این مطالعه، شناسایی و تبیین نحوه تأثیر مدیریت حالات روانتنی بر سلامت معنوی و سلامت جسمی بر اساس قرآن و روایات بود. روشها:این مطالعه یک پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوای جهتدار بود. جامعه پژوهش شامل کلیه آیات قرآن و روایات مرتبط با کلیدواژههای «اعراض نفسانی»، «مرض قلب»، «سلامت معنوی»، «قلب سلیم» و «شفا» در کتب اربعه حدیثی شیعه (الکافی، من لا یحضره الفقیه، تهذیب الأحکام، الاستبصار) و دو تفسیر المیزان و نمونه بود. نمونهگیری به صورت هدفمند انجام شد و ۴۷ واحد معنایی (۲۳ آیه و ۲۴ روایت) تا اشباع نظری استخراج گردید. تحلیل دادهها در سه مرحله کدگذاری باز (تعداد ۱۲۰ کد اولیه)، محوری و انتخابی با استفاده از نرمافزار MAXQDA 2020 انجام شد. اعتبار یافتهها با روش بازبینی توسط همکاران (یک استاد حوزه با گرایش سلامت معنوی و یک متخصص روانشناسی سلامت) و پایایی با روش بازآزمون (توافق درونداوری ۸۹%) تأمین شد. یافتهها: سه قاعده اصلی استخراج شد: 1.مدیریت هیجانات منفی برانگیزاننده (حسد، کینه، غضب، سوءظن): مستند به روایت «صحه الجسد من قله الحسد» که نشان میدهد کاهش حسد (نه حذف کامل آن) به طور مستقیم بر سلامت جسم تأثیر میگذارد؛ 2. مدیریت هیجانات منفی سردکننده (غم، حزن، همّ): مبتنی بر قاعده «سردی ریشه بیماریها» در طب اسلامی با آثار مستند بر غلبه بلغم (خلط سرد و تر) و بیماریهای گوارشی- مفصلی و خستگی مزمن؛ 3. تغذیه پاکیزه (طیب) به عنوان زیربنای سلامت معنوی و جسمی: مستخرج از آیه ۵۱ سوره مؤمنون «کُلُوا مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا» که ارتباط مستقیم کیفیت تغذیه را با امکان انجام عمل صالح و سلامت عمومی جسم تبیین میکند. نتیجهگیری:مدیریت حالات روانتنی بر اساس آموزههای قرآن و روایات، یک مداخله اثربخش در حوزه سلامت معنوی است که پیامد مستقیم آن، پیشگیری از بیماریهای جسمی و ارتقای سلامت عمومی است. پیشنهاد میشود پروتکلهای سلامت معنوی در نظام سلامت کشور، شامل برنامههای مدون برای «مدیریت حسد» و «کاهش غم» مبتنی بر آموزههای دینی طراحی و اجرا شوند.
Gharabaghi M, Akhavan M A, Mostarhami S I. The Role of Psychosomatic State Management (Araz-e Nafsani) in Promoting Spiritual Health and Physical Health: A Qualitative Study Based on the Quran and Hadiths. J Spritual Health 2026; 4 (4) :798-806 URL: http://spiritual-health.ir/article-1-338-fa.html
قراباغی مجتبی، اخوان محمد علی، مسترحمی سید عیسی. نقش مدیریت حالات روانتنی (اعراض نفسانی) در ارتقای سلامت معنوی و سلامت جسم: یک مطالعه کیفی مبتنی بر قرآن و روایات. مجله سلامت معنوی. 1404; 4 (4) :798-806
