Journal of Spritual Health

fa نقش مدیریت حالات روان‌تنی (اعراض نفسانی) در ارتقای سلامت معنوی و سلامت جسم: یک مطالعه کیفی مبتنی بر قرآن و روایات The Role of Psychosomatic State Management (Araz-e Nafsani) in Promoting Spiritual Health and Physical Health: A Qualitative Study Based on the Quran and Hadiths سلامت معنوی Spiritual Health پژوهشي اصیل Original Research زمینه و هدف: سلامت معنوی به عنوان یکی از ابعاد اصلی سلامت، نقشی محوری در پیشگیری از بیماری‌ها ایفا می‌کند. در آموزه‌های اسلامی، «مدیریت حالات روان‌تنی» (اعراض نفسانی) به عنوان یکی از مؤلفه‌های اساسی سلامت معنوی معرفی شده است. با این حال، تاکنون مطالعه‌ای به استخراج نظام‌مند قواعد حاکم بر این ارتباط از منابع دست اول (قرآن، کتب اربعه و تفاسیر معتبر) نپرداخته است. هدف این مطالعه، شناسایی و تبیین نحوه تأثیر مدیریت حالات روان‌تنی بر سلامت معنوی و سلامت جسمی بر اساس قرآن و روایات بود. روش‌ها: این مطالعه یک پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوای جهت‌دار بود. جامعه پژوهش شامل کلیه آیات قرآن و روایات مرتبط با کلیدواژه‌های «اعراض نفسانی»، «مرض قلب»، «سلامت معنوی»، «قلب سلیم» و «شفا» در کتب اربعه حدیثی شیعه (الکافی، من لا یحضره الفقیه، تهذیب الأحکام، الاستبصار) و دو تفسیر المیزان و نمونه بود. نمونه‌گیری به صورت هدفمند انجام شد و ۴۷ واحد معنایی (۲۳ آیه و ۲۴ روایت) تا اشباع نظری استخراج گردید. تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز (تعداد ۱۲۰ کد اولیه)، محوری و انتخابی با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA 2020 انجام شد. اعتبار یافته‌ها با روش بازبینی توسط همکاران (یک استاد حوزه با گرایش سلامت معنوی و یک متخصص روان‌شناسی سلامت) و پایایی با روش بازآزمون (توافق درون‌داوری ۸۹%) تأمین شد. یافته‌ها: سه قاعده اصلی استخراج شد: 1.مدیریت هیجانات منفی برانگیزاننده (حسد، کینه، غضب، سوءظن): مستند به روایت «صحه الجسد من قله الحسد» که نشان می‌دهد کاهش حسد (نه حذف کامل آن) به طور مستقیم بر سلامت جسم تأثیر می‌گذارد؛ 2. مدیریت هیجانات منفی سردکننده (غم، حزن، همّ): مبتنی بر قاعده «سردی ریشه بیماری‌ها» در طب اسلامی با آثار مستند بر غلبه بلغم (خلط سرد و تر) و بیماری‌های گوارشی- مفصلی و خستگی مزمن؛ 3. تغذیه پاکیزه (طیب) به عنوان زیربنای سلامت معنوی و جسمی: مستخرج از آیه ۵۱ سوره مؤمنون «کُلُوا مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَاعْمَلُوا صَالِحًا» که ارتباط مستقیم کیفیت تغذیه را با امکان انجام عمل صالح و سلامت عمومی جسم تبیین می‌کند. نتیجه‌گیری: مدیریت حالات روان‌تنی بر اساس آموزه‌های قرآن و روایات، یک مداخله اثربخش در حوزه سلامت معنوی است که پیامد مستقیم آن، پیشگیری از بیماری‌های جسمی و ارتقای سلامت عمومی است. پیشنهاد می‌شود پروتکل‌های سلامت معنوی در نظام سلامت کشور، شامل برنامه‌های مدون برای «مدیریت حسد» و «کاهش غم» مبتنی بر آموزه‌های دینی طراحی و اجرا شوند. <div style="text-align: left;"></div> Background and Aim: Spiritual health, as one of the main dimensions of health, plays a pivotal role in disease prevention. In Islamic teachings, "management of psychosomatic states" (Araz-e Nafsani) has been introduced as a fundamental component of spiritual health. However, no study has yet systematically extracted the rules governing this relationship from primary sources (the Quran, the Four Books of Hadith, and authoritative exegeses). The aim of this study was to identify and explain how the management of psychosomatic states affects spiritual health and physical health based on the Quran and hadiths. Methods: This was a qualitative study using directed content analysis. The research population included all Quranic verses and hadiths related to the keywords "psychosomatic states" (Araz-e Nafsani), "disease of the heart" (maraz-e qalb), "spiritual health", "sound heart" (qalb-e salim), and "healing" (shifa) in the Four Books of Shia Hadith (Al-Kafi, Man La Yahduruhu al-Faqih, Tahdhib al-Ahkam, Al-Istibsar) and two exegeses: Al-Mizan and Nemuneh. Purposeful sampling was conducted, and 47 meaning units (23 verses and [4 hadiths) were extracted until theoretical saturation. Data analysis was performed in three stages of open coding (120 initial codes), axial coding, and selective coding using MAXQDA 2020 software. Credibility was ensured through peer review (a seminary professor with a focus on spiritual health and a health psychologist), and reliability was established using the test-retest method (intra-coder agreement of 89%). Results: Three main rules were extracted: 1. Management of arousing negative emotions (envy, malice, anger, suspicion): Based on the hadith "Sihhat al-jasad min qillat al-hasad" (The health of the body comes from having little envy), which shows that reducing envy (not eliminating it completely) directly affects physical health; 2. Management of cooling negative emotions (grief, sorrow, anxiety): Based on the principle of "coldness as the root of all diseases" in Islamic medicine, with documented effects on the predominance of Balgham (cold and wet phlegm) leading to gastrointestinal and joint diseases, chronic fatigue, and lethargy; 3. Pure (Tayyib) nutrition as the foundation of spiritual and physical health: Derived from verse 51 of Surah Al-Mu'minun, "O messengers, eat from the pure things and do righteous deeds," which explains the direct relationship between the quality of nutrition and the possibility of performing righteous deeds, as well as general physical health. Conclusion: Management of psychosomatic states based on the teachings of the Quran and hadiths is an effective intervention in the field of spiritual health, with the direct consequence of preventing physical diseases and promoting general health. It is suggested that spiritual health protocols in the country's health system include structured programs for "envy management" and "grief reduction" based on religious teachings. سلامت معنوی, حالات روان‌تنی, مدیریت هیجانات, قرآن, طب اسلامی, سلامت جسم Spiritual Health, Psychosomatic States, Emotion Management, Quran, Islamic Medicine, Physical Health 798 806 http://spiritual-health.ir/browse.php?a_code=A-10-312-5&slc_lang=fa&sid=1 Mojtaba Gharabaghi مجتبی قراباغی mq0452@gmil.com 10031947532846002561 0009-0007-6222-2708 No Human Genetics Research Center, Baqiyatallah University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات ژنتیک انسانی، دانشگاه علوم پزشکی بقیه ‌الله (عج)، تهران، ایران Mohammad Ali Akhavan محمد علی اخوان akhavan563@gmail.com 10031947532846002562 10031947532846002562 Yes Department of Quran and Science, Quran and Hadith Higher Education Complex, Al-Mustafa International University, Qom, Iran گروه قرآن و علم، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران Seyyed Isa Mostarhami سید عیسی مسترحمی Dr.mostarhami@chmail.ir 10031947532846002563 10031947532846002563 No Department of Quran and Science, Quran and Hadith Higher Education Complex, Al-Mustafa International University, Qom, Iran گروه قرآن و علم، مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم، ایران