fa تدوین و ارزیابی محتوایی پروتکل درمانی اختلال سوگ طولانی‌مدت مبتنی بر درمان چندبعدی معنوی و متون اسلامی سلامت معنوی Spiritual Health پژوهشي اصیل Original Research <span style="font-family:Tahoma;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></b> <span lang="AR-SA">اختلال سوگ طولانی‌مدت، که در سال </span><span lang="FA">۲۰۲۲</span><span lang="AR-SA"> به‌عنوان یک اختلال روانی به </span><span dir="LTR">DSM-5-TR</span><span lang="AR-SA"> افزوده شد و در دسته اختلالات مرتبط با تروما و استرس قرار دارد، نیازمند مداخلاتی است که با باورهای فرهنگی و معنوی هم‌خوانی داشته باشد. این پژوهش با هدف تدوین پروتکل درمانی برای این اختلال، مبتنی بر مؤلفه‌های معنوی استخراج‌شده از متون اسلامی و رویکرد درمان چندبعدی معنوی، انجام شد</span><span lang="FA">.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">روش</span>‌</b><b><span lang="FA">ها:</span></b> <span lang="AR-SA">این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی (کمی-کیفی) در دو بخش انجام شد. در بخش اول، مفاهیم و سازوکارهای معنوی مؤثر بر مدیریت و درمان سوگ از آیات و روایات اسلامی استخراج گردید. پس از جستجوی واژگان کلیدی و &laquo;تحلیل مضمون&raquo;، مؤلفه‌ها در قالب مقوله‌ها و مضامین نهایی انتخاب شدند. در مرحله‌ کمی این بخش، روایی محتوای مؤلفه‌ها با استفاده از نظرات </span><span lang="FA">۱۲</span><span lang="AR-SA"> متخصص روان‌شناسی و علوم حوزوی و شاخص‌های </span><span dir="LTR">CVR</span><span lang="AR-SA"> و </span><span dir="LTR">CVI</span><span lang="AR-SA"> ارزیابی شد. در بخش دوم، در مرحله‌ کیفی، بر اساس مفاهیم تأیید‌شده و انطباق آن‌ها با درمان چندبُعدی معنوی، پروتکل درمانی تدوین شد و در مرحله‌ کمی این بخش، برای اعتبارسنجی پروتکل، از روش &laquo;دلفی کلاسیک&raquo; و نظرات </span><span lang="FA">۱۱</span><span lang="AR-SA"> متخصص آشنا با این رویکرد درمانی استفاده شد و شاخص‌های </span><span dir="LTR">CVR</span><span lang="AR-SA"> و </span><span dir="LTR">CVI</span><span lang="AR-SA"> برای ارزیابی نهایی پروتکل به‌کار گرفته شد</span><span lang="FA">.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">یافته‌ها: </span></span></b><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt">در بخش اول پژوهش، </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">۷۲</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> مؤلفه‌ معنوی از متون اسلامی استخراج شد که پس از ارزیابی </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">۱۲</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> متخصص، </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">۶۹</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> مؤلفه با مقادیر</span></span><span dir="LTR"><span style="letter-spacing:.1pt"> CVR </span></span>&nbsp;<span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt">بالاتر از </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">0/56</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> و</span></span><span dir="LTR"><span style="letter-spacing:.1pt"> CVI </span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt">بالاتر از </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">0/79</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> در قالب </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">۱۶</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> مقوله و </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">۸</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> مضمون تأیید شدند و </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">۳</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> مؤلفه حذف گردیدند. در بخش دوم، پروتکل درمانی تدوین‌شده بر اساس این مؤلفه‌ها و منطبق بر درمان چندبُعدی معنوی، توسط </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">۱۱</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> متخصص ارزیابی شد. شاخص‌های</span></span><span dir="LTR"><span style="letter-spacing:.1pt"> CVR </span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt">و</span></span><span dir="LTR"><span style="letter-spacing:.1pt"> CVI </span></span>&nbsp;<span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt">برای محتوای جلسات درمانی نیز در همه موارد بالاتر از </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">0/59</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> و </span></span><span lang="FA"><span style="letter-spacing:.1pt">0/79</span></span><span lang="AR-SA"><span style="letter-spacing:.1pt"> بودند و پروتکل نهایی به تأیید متخصصان رسید</span></span><span lang="AR-SA">.</span><b><span lang="FA" style="font-family:"B Mitra""></span></b></span></span><br> <b><span dir="RTL" lang="FA">نتیجه‌گیری:</span></b> <span dir="RTL" lang="AR-SA">نتایج پژوهش نشان داد که پروتکل درمانی تدوین‌شده بر اساس مفاهیم اسلامی و رویکرد چندبُعدی معنوی، از نظر روایی و اعتبار محتوایی تأیید شده و می‌تواند به‌عنوان روشی مؤثر در درمان اختلال سوگ طولانی‌مدت به‌کار گرفته شود</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span></span> <span style="font-family:Tahoma;"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Background and Aim: </b>Prolonged Grief Disorder, added as a psychiatric disorder to the DSM-5-TR in 2022 and classified under trauma- and stress-related disorders, requires interventions that align with cultural and spiritual beliefs. This study aimed to develop a therapeutic protocol for PGD based on spiritually multidimensional psychotherapy and elements derived from Islamic texts.</span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><b>Methods:</b> This study was conducted using an exploratory mixed-method approach (quantitative-qualitative) in two parts. In the first part, spiritual concepts and mechanisms effective in the management and treatment of grief were extracted from Islamic scriptures. After searching for key terms and conducting thematic analysis, the components were organized into categories and final themes. In the quantitative stage, content validity was assessed through the evaluation of 12 experts in psychology and Islamic studies using CVR and CVI indices. In the second phase, a therapeutic protocol was developed based on the confirmed concepts and their alignment with spiritually multidimensional psychotherapy. For protocol validation, the Delphi method and feedback from 11 experts familiar with this therapeutic approach were utilized. The final protocol content was assessed through CVR and CVI indices. </span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><b>Results:</b> In the first phase, 72 spiritual components were extracted from Islamic texts. Following expert evaluations, 69 components with CVR values above 0.56 and CVI values above 0.79 were confirmed, grouped into 16 categories and eight themes, while three components were excluded. In the second phase, the therapeutic protocol based on these components and aligned with spiritually multidimensional psychotherapy was reviewed by 11 experts. The protocol sessions achieved CVR values above 0.59 and CVI values above 0.79, thus receiving expert validation. </span><br> <b>Conclusion: </b>The research findings indicated that the therapeutic protocol developed based on Islamic concepts and Spiritually Multidimensional Psychotherapy was validated in terms of content reliability and validity, suggesting its potential effectiveness as a method for treating prolonged grief disorder.</span> اختلال سوگ طولانی‌مدت, پروتکل درمانی, درمان معنوی, متون اسلامی, روایی محتوایی Prolonged Grief Disorder, Therapeutic Protocol, Spiritually Multidimensional Psychotherapy, Islamic Texts, Content Validity 497 510 http://spiritual-health.ir/browse.php?a_code=A-10-384-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Aghamir Mohammad Ali زهرا آقامیرمحمدعلی Z.aqamir@gmail.com 10031947532846001949 10031947532846001949 No Department of Psychology, Qo.C., Islamic Azad University, Qom, Iran گروه روان‌شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران Masoud Janbozorgi مسعود جان‌بزرگی psychjan@gmail.com 10031947532846001950 10031947532846001950 Yes Department of Psychology, Hawzah and University Research Institute, Qom, Iran گروه روان‌شناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران Hassan Mirzahosseini حسن میرزاحسینی Mirzahosseini.Hassan@iau.ac.ir 10031947532846001951 10031947532846001951 No Department of Psychology, Qo.C., Islamic Azad University, Qom, Iran گروه روان‌شناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران