|
بازسازی الگوی فرایندی سلامت معنوی در تفسیر سوره حمد امام خمینی (ره): مطالعه‌ای با روش تحلیل مضمون
|
عبدالله سلطانی شایان الماس*   ، رضا الهی منش ، رحمان بوالحسنی |
| دانشکده ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران ، kevinnorthwood4@gmail.com |
|
|
چکیده: (456 مشاهده) |
زمینه و هدف: سلامت معنوی به‌عنوان یکی از ابعاد بنیادین سلامت انسان همواره مورد توجه پژوهشگران است، اما صورت‌بندی دقیق آن در بستر سنت‌های اسلامی همچنان نیازمند واکاوی متون اصیل دینی و عرفانی است. فقدان الگویی فرایندی که پیوند ساحت‌های هستی‌شناختی، آسیب‌شناختی و غایات سلوکی را منسجم تبیین کند، در این حوزه احساس می‌شود. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف واکاوی و بازسازی الگوی فرایندی سلامت معنوی در اندیشه امام خمینی (ره) بر پایه کتاب «تفسیر سوره حمد» انجام پذیرفت.
روش‌ها: این مطالعه با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از چارچوب نظام‌مند «تحلیل مضمون شبکه‌ای» مبتنی بر الگوی آتراید-استرلینگ سامان یافت. منبع اصلی داده‌ها و جامعه پژوهش، متن کامل کتاب تفسیر سوره حمد بود؛ با توجه به اینکه کل محتوای این اثر عیناً دربرگیرنده پنج جلسه تفسیر تلویزیونی ایشان است، تمامی این پنج جلسه به‌صورت جامع به‌عنوان واحد تحلیل مورد بررسی عمیق قرار گرفت. فرایند رفت‌وبرگشت‌های متوالی و کدگذاری نظام‌مند داده‌ها، در نهایت به استخراج ۱۹۹ کد پایه انجامید که پس از پالایش و انتزاع مفهومی، در قالب ۱۲ مضمون سازمان‌دهنده دسته‌بندی و ذیل ۴ کلان‌مضمون فراگیر پیکربندی گردید.
یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که سلامت معنوی در دستگاه تفسیری امام خمینی (ره) نه یک وضعیت ایستا، بلکه دارای ساختاری فرایندی، پیوسته و پویا است. این الگو از «مبانی هستی‌شناختی» بر پایه فطرت توحیدی و ربوبیت الهی آغاز می‌شود؛ در ساحت «آسیب‌شناسی» با موانعی چون انانیت، نفس اماره، دنیازدگی و حجاب‌های معرفتی مواجه می‌گردد؛ سپس در سطح «راهکارهای درمانی» از طریق هجرت از نفس، قیام لله، مجاهده مستمر و حضور قلب در عبادات بازسازی می‌شود و در نهایت، به «غایات سلوکی» والایی نظیر اخلاص، تسلیم کامل، طمأنینه قلبی، رضوان و فنا فی‌الله منتهی می‌گردد.
نتیجه‌گیری: در نتیجه، سلامت معنوی در این متن به‌مثابه حرکت تکاملی و وجودی انسان از فطرت توحیدی به‌سوی قرب الهی قابل فهم است. این یافته‌ها می‌تواند به‌عنوان مبنایی نظری جهت طراحی ابزارهای سنجش و تدوین مداخلات آموزشی و بالینی مورد استفاده قرار گیرد. |
|
| واژه‌های کلیدی: سلامت معنوی، امام خمینی (ره)، تفسیر سوره حمد، فطرت توحیدی |
|
|
متن کامل [PDF 561 kb]
(124 دریافت)
|
نوع مطالعه: پژوهشي اصیل |
موضوع مقاله:
سلامت معنوی
دریافت: 1405/1/27 | پذیرش: 1405/3/14 | انتشار: 1405/3/30
|
|
|
|
|
|
