fa بازسازی الگوی فرایندی سلامت معنوی در تفسیر سوره حمد امام خمینی (ره): مطالعه‌ای با روش تحلیل مضمون سلامت معنوی Spiritual Health پژوهشي اصیل Original Research <span style="font-family:Tahoma;"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">زمینه و هدف:</span></b> <span lang="AR-SA">سلامت معنوی به‌عنوان یکی از ابعاد بنیادین سلامت انسان همواره مورد توجه پژوهشگران است، اما صورت‌بندی دقیق آن در بستر سنت‌های اسلامی همچنان نیازمند واکاوی متون اصیل دینی و عرفانی است. فقدان الگویی فرایندی که پیوند ساحت‌های هستی‌شناختی، آسیب‌شناختی و غایات سلوکی را منسجم تبیین کند، در این حوزه احساس می‌شود. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف واکاوی و بازسازی الگوی فرایندی سلامت معنوی در اندیشه امام خمینی (ره) بر پایه کتاب &laquo;تفسیر سوره حمد&raquo; انجام پذیرفت</span><span lang="FA">.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">روش</span>‌</b><b><span lang="FA">ها:</span></b> <span lang="AR-SA">این مطالعه با رویکرد کیفی و بهره‌گیری از چارچوب نظام‌مند &laquo;تحلیل مضمون شبکه‌ای&raquo; مبتنی بر الگوی آتراید-استرلینگ سامان یافت. منبع اصلی داده‌ها و جامعه پژوهش، متن کامل کتاب تفسیر سوره حمد بود؛ با توجه به اینکه کل محتوای این اثر عیناً دربرگیرنده پنج جلسه تفسیر تلویزیونی ایشان است، تمامی این پنج جلسه به‌صورت جامع به‌عنوان واحد تحلیل مورد بررسی عمیق قرار گرفت. فرایند رفت‌وبرگشت‌های متوالی و کدگذاری نظام‌مند داده‌ها، در نهایت به استخراج </span><span lang="FA">۱۹۹</span><span lang="AR-SA"> کد پایه انجامید که پس از پالایش و انتزاع مفهومی، در قالب </span><span lang="FA">۱۲</span><span lang="AR-SA"> مضمون سازمان‌دهنده دسته‌بندی و ذیل </span><span lang="FA">۴</span><span lang="AR-SA"> کلان‌مضمون فراگیر پیکربندی گردید</span><span lang="FA">.</span></span></span><br> <span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><b><span lang="FA">یافته‌ها: </span></b><span lang="AR-SA">یافته‌ها نشان داد که سلامت معنوی در دستگاه تفسیری امام خمینی (ره) نه یک وضعیت ایستا، بلکه دارای ساختاری فرایندی، پیوسته و پویا است. این الگو از &laquo;مبانی هستی‌شناختی&raquo; بر پایه فطرت توحیدی و ربوبیت الهی آغاز می‌شود؛ در ساحت &laquo;آسیب‌شناسی&raquo; با موانعی چون انانیت، نفس اماره، دنیازدگی و حجاب‌های معرفتی مواجه می‌گردد؛ سپس در سطح &laquo;راهکارهای درمانی&raquo; از طریق هجرت از نفس، قیام لله، مجاهده مستمر و حضور قلب در عبادات بازسازی می‌شود و در نهایت، به &laquo;غایات سلوکی&raquo; والایی نظیر اخلاص، تسلیم کامل، طمأنینه قلبی، رضوان و فنا فی‌الله منتهی می‌گردد.</span><b><span lang="FA" style="font-family:&quot;B Mitra&quot;"></span></b></span></span><br> <b><span dir="RTL" lang="FA">نتیجه‌گیری:</span></b> <span dir="RTL" lang="AR-SA">در نتیجه، سلامت معنوی در این متن به‌مثابه حرکت تکاملی و وجودی انسان از فطرت توحیدی به‌سوی قرب الهی قابل فهم است. این یافته‌ها می‌تواند به‌عنوان مبنایی نظری جهت طراحی ابزارهای سنجش و تدوین مداخلات آموزشی و بالینی مورد استفاده قرار گیرد</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span></span> <span style="font-family:Tahoma;"><span style="unicode-bidi:embed"><b>Background and Aim: </b>Spiritual health, as a fundamental dimension of human well-being, requires precise formulation within Islamic traditions through the examination of authentic religious and mystical texts. Currently, there is a lack of a process-oriented model that coherently integrates the ontological, pathological, and teleological domains of this concept. Accordingly, the present study aimed to explore and reconstruct the process model of spiritual health in Imam Khomeini&rsquo;s thought based on his book <i>Tafsir Surah Al-Hamd</i>.</span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><b>Methods:</b> This study employed a qualitative design using the &quot;thematic network analysis&quot; framework based on the Attride-Stirling model. The primary data source and research population comprised the complete text of the book <i>Tafsir Surah Al-Hamd</i>. Given that the entirety of this work consists of five televised exegesis sessions, all five sessions were comprehensively analyzed. Through a systematic process of continuous review and coding, 199 basic codes were extracted. After refinement and conceptual abstraction, these codes were categorized into 12 organizing themes and 4 global themes. </span><br> <span style="unicode-bidi:embed"><b>Results:</b> The findings revealed that spiritual health in Imam Khomeini&rsquo;s exegetical framework is not a static state but possesses a dynamic, continuous, and process-oriented structure. This model begins with &quot;ontological foundations&quot; based on the monotheistic <i>fitrah</i> and divine lordship. In the domain of &quot;pathology&quot;, it encounters obstacles such as egotism (<i>ananiyyah</i>), the commanding self (<i>nafs al-ammarah</i>), worldliness, and epistemic veils. At the level of &quot;therapeutic strategies&quot;, it is restored through migration from the self, standing for God (<i>qiyam lillah</i>), continuous self-discipline, and presence of heart in worship. Ultimately, it culminates in elevated &quot;spiritual ends&quot; such as sincerity, complete submission, inner tranquility, divine satisfaction, and annihilation in God (<i>fana fi-Allah</i>). </span><br> <b>Conclusion: </b>Consequently, spiritual health in this text is understood as the evolutionary and existential movement of the human being from the monotheistic <i>fitrah</i> toward nearness to God. These findings can serve as a native theoretical foundation for designing assessment tools and developing educational and clinical interventions in the field of spiritual health.</span> سلامت معنوی, امام خمینی (ره), تفسیر سوره حمد, فطرت توحیدی Spiritual Health, Imam Khomeini, Tafsir Surah Al-Hamd, Monotheistic Fitrah 839 849 http://spiritual-health.ir/browse.php?a_code=A-10-498-1&slc_lang=fa&sid=1 Abdollah Soltani Shayan Almas عبدالله سلطانی شایان الماس kevinnorthwood4@gmail.com 10031947532846002647 10031947532846002647 Yes Faculty of Religions and Mysticism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran دانشکده ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Reza Elahi Manesh رضا الهی منش 1111@gmail.com 10031947532846002648 10031947532846002648 No Faculty of Religions and Mysticism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran دانشکده ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Rahman Bolhassani رحمان بوالحسنی 2222@gmail.com 10031947532846002649 10031947532846002649 No Faculty of Religions and Mysticism, University of Religions and Denominations, Qom, Iran دانشکده ادیان و عرفان، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران