Journal of Spritual Health

fa ارائه مدل فرزندپروری مبتنی بر تربیت معنوی با تأکید بر ساحت‌های وجودی انسان Presentation of a Parenting Model Based on Spiritual Education with an Emphasis on the Existential Dimensions of Human Being سلامت معنوی Spiritual Health مروری Review زمینه و هدف: تربیت معنوی به عنوان یکی از ابعاد بنیادین تعلیم و تربیت، نقش اساسی در شکوفایی فطرت الهی انسان و دستیابی او به حیات طیبه ایفا می‌کند. با وجود تأکید نظریه‌های مختلف بر اهمیت فرزندپروری، بسیاری از این دیدگاه‌ها از توجه به ساحت‌های عمیق وجودی انسان غفلت ورزیده‌اند. پژوهش حاضر با هدف ارائه مدل فرزندپروری مبتنی بر تربیت معنوی با تأکید بر سه ساحت وجودی حس، خیال و عقل انجام شد. روش‌ها: این مطالعه با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی و تکنیک دلفی انجام شد. جامعه مورد مطالعه شامل منابع مکتوب اعم از کتب و مقالات علمی در پنج حوزه تخصصی روانشناسی، جامعه‌شناسی، فلسفه، ادبیات عرفانی و متون اسلامی بود. نمونه‌گیری به صورت هدفمند و با روش نمونه‌گیری متوالی از نوع نظری انجام گرفت. فرایند گردآوری و تحلیل داده‌ها در سه گام شامل مرور نظام‌مند ادبیات و استخراج مؤلفه‌ها، اعتبارسنجی با روش دلفی توسط ۱۰ متخصص و تدوین مدل نهایی انجام شد. برای تعیین روایی محتوایی از شاخص‌های CVR و CVI استفاده گردید. یافته‌ها: از مجموع ۸۷ منبع بررسی‌شده، مؤلفه‌های مرتبط با تربیت معنوی در دو محور اهداف و پیامدهای تربیتی استخراج و در سه ساحت حس، خیال و عقل طبقه‌بندی گردید. در ساحت حس، اهدافی همچون بلوغ عاطفی، مهارت‌های اجتماعی و تسلط بر محیط با پیامدهایی نظیر رشد جسمی و عاطفی، مسئولیت‌پذیری عملی و هویت اجتماعی شناسایی شد. در ساحت خیال، اهدافی مانند خودشکوفایی، قرب الهی و معرفت شهودی با پیامدهای تقوا، خلاقیت و سعادت معنوی به دست آمد. در ساحت عقل، اهداف پرورش تعقل، شناخت نظم جهان و تشخیص خوب از بد با پیامدهای شکوفایی عقل، عدالت‌محوری و تکامل جامعه همراه بود. نتایج اعتبارسنجی نشان داد که ۴۷ مؤلفه از ۴۸ مؤلفه (9/97 درصد) دارای CVR بالاتر از 0/62 و CVI بالاتر از 0/79 بودند که بیانگر روایی محتوایی مطلوب مدل است. بالاترین مقادیر مربوط به مؤلفه‌های خداگونه شدن و قرب الهی 0/95 CVI = و پرورش ذهن، اندیشه و تعقل 0/90 CVR =  بود. نتیجه‌گیری: مدل ارائه ‌شده نشان می‌دهد که تربیت معنوی زمانی به طور کامل محقق می‌شود که پرورش متوازن و هماهنگ هر سه ساحت حس، خیال و عقل مورد توجه قرار گیرد. این مدل می‌تواند به عنوان چارچوبی نظری و عملی برای والدین، مشاوران و نظام آموزشی در جهت تربیت نسلی متعالی و دارای سلامت معنوی مورد استفاده قرار گیرد. Background and Aim: Spiritual education, as one of the fundamental dimensions of education, plays an essential role in the flourishing of human divine nature and the attainment of a pure life (Hayat Tayyebah). Despite the emphasis of various theories on the importance of parenting, many of these perspectives have neglected the deep existential dimensions of human beings. The present study aimed to design a parenting model based on spiritual education with an emphasis on the three existential dimensions of sense, imagination, and intellect. Methods: This qualitative study was conducted using qualitative content analysis and the Delphi technique. The study population included written sources, including books and scientific articles, in five specialized fields: psychology, sociology, philosophy, mystical literature, and Islamic texts. Purposive sampling was performed using sequential theoretical sampling. The data collection and analysis process was carried out in three steps: systematic literature review and extraction of components, validation by 10 experts using the Delphi method, and development of the final model. Content validity was determined using the Content Validity Ratio (CVR) and Content Validity Index (CVI). Results: From a total of 87 reviewed sources, components related to spiritual education were extracted in two domains of educational goals and outcomes and classified into the three existential dimensions of sense, imagination, and intellect. In the sense dimension, goals such as emotional maturity, social skills, and environmental mastery were identified with outcomes including physical and emotional growth, practical responsibility, and social identity. In the imagination dimension, goals such as self-actualization, closeness to God, and intuitive knowledge were obtained with outcomes of piety, creativity, and spiritual happiness. In the intellect dimension, goals of cultivating reasoning, understanding the order of the world, and discerning good from evil were associated with outcomes of intellectual flourishing, justice-orientation, and societal evolution. Validation results showed that 47 out of 48 components (97.9%) had a CVR higher than 0.62 and a CVI higher than 0.79, indicating desirable content validity of the model. The highest values were related to the components of "becoming godlike and closeness to God" (CVI = 0.95) and "cultivating mind, thought, and reasoning" (CVR = 0.90). Conclusion: The designed model demonstrates that spiritual education is fully achieved when balanced and harmonious development of all three dimensions of sense, imagination, and intellect is considered. This model can serve as a theoretical and practical framework for parents, counselors, and the educational system in nurturing a transcendent generation with spiritual health. تربیت معنوی, فرزندپروری, ساحت‌های وجودی, حس, خیال, عقل, سلامت معنوی Spiritual Education, Parenting, Existential Dimensions, Sense, Imagination, Intellect, Spiritual Health 786 797 http://spiritual-health.ir/browse.php?a_code=A-10-70-2&slc_lang=fa&sid=1 Fahimeh Ghahvehchi-Hosseini فهیمه قهوه چی الحسینی f.ghahvehchi@gmail.com 10031947532846002558 10031947532846002558 No Psycholog Department, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran گروه روانشناسی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران Khodabkhsh Ahmady خدابخش احمدی kh_ahmady@bmsu.ac.ir 10031947532846002559 10031947532846002559 Yes Behavioral Secinces Research Center, Baqiyatallah University of Medical Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات علوم شناختی و رفتاری، دانشگاه علوم پزشکی بقیه الله (عج)، تهران، ایران Massod Azarbayejani مسعود آذربایجانی MazarbayeJani110@yahoo.com 10031947532846002560 10031947532846002560 No Department of Psychology, Research Institute of the Seminary and University, Qom, Iran گروه روانشناسی پژوهشگاه حوزه و قرآن، قم، ایران